O czasopiśmie | Studia Interkulturowe | Kolegium Redakcyjne | Dla Autorów | Procedura recenzowania | On-line | Kontakt

„Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej”

Proponowana w piśmie „Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej” koncepcja regionu jest szersza od tej lansowanej po II wojnie światowej (choć w polskiej historiografii sięgającej korzeniami w czasy przedwojenne). Powojenna „kariera” naukowa „Europy Środkowowschodniej” jest ściśle związana z dominacją rosyjską na terytoriach Dniepru i Niemna po Łabę, która to dominacja nadała tym terytorium charakter regionu à rebours, tj. istniejącego poprzez negację. Próba zdefiniowania regionu nie przez negację, lecz przez znajdowanie jego cech pozytywnych, czyli cech rzeczywistego istnienia, musi wyjść poza koncepcję „skansenu Europy”, musi zatem sięgnąć dalej na zachód i wschód, aby ukazać jedność rozwoju historycznego Niemców (Austriaków), Polaków, Litwinów (a także Łotyszy i Estończyków) oraz Rusinów (Rosjan, Białorusinów i Ukraińców).

Wbrew rozpowszechnionym stereotypom obszary „między Niemcami a Rosją” są stabilnym elementem w rozwoju państw i narodów Europy. Wystarczy wspomnieć osiem wieków nieprzerwanej  i świetnej państwowości polskiej (X-XVIII w.), odrodzonej na początku XX w. i po dwudziestowiecznych perypetiach będącej na najlepszej drodze do odzyskania należnego miejsca w Europie. Wystarczy wspomnieć o Litwie, Łotwie, Estonii, Białorusi i Ukrainie, których polityczny byt kształtował się i dojrzewał w ramach wielonarodowej Rzeczpospolitej. Wystarczy wspomnieć o Rusi Kijowskiej stanowiącej w wiekach X-XIII wschodnią flankę chrześcijańskiej Europy i trzeci – obok Niemiec i Polski – podmiot równowagi sił w tej części Europy. W tym kontekście pojawia się Rosja (moskiewska), która po poszerzeniu podmiotu środkowego (polskiego) o państwowość polsko-ruską – zajmuje miejsce owego trzeciego, wschodniego elementu triady.

W zaproponowanej w piśmie konstrukcji myślowej chodzi zatem o scalanie, integrację Europy. Wykluczanie z Europy Środkowo-Wschodniej Niemiec i Rosji prowadzi do nasilania się zjawiska, które można określić obrazowo w następujący sposób: Niemcy i Rosja, nie mogąc dostosować się do Europy, próbują dostosować Europę do siebie. Podobnie bowiem, jak Niemcy zakwestionowały „pierwszy Rzym” (Reformacja), tak Rosja zakwestionowała „drugi Rzym” (koncepcja „trzeciego Rzymu”); historia obu krajów jest historią schizmy – oderwania się od „Europy”. Europa została bowiem zbudowana na fundamentach „pierwszego” i „drugiego” Rzymu (Konstantynopola) i tylko powrót do tych fundamentów może jej przywrócić utraconą jedność.

Powyższe zasady przenieść można mutatis mutandis na resztę regionu, tj. terytoria na południe od Karpat, przy czym tu obok Niemiec (w postaci Austrii Habsburgów) i Rosji jako czynnik dominacji politycznej, choć kulturowo obcy (niechrześcijański), pojawia się Turcja.